أَلَمْ تَرَ أَنَّ اللَّهَ یسْجُدُ لَهُ مَنْ فِی السَّمَاوَاتِ وَمَنْ فِی الْأَرْضِ وَالشَّمْسُ وَالْقَمَرُ وَالنُّجُومُ وَالْجِبَالُ وَالشَّجَرُ وَالدَّوَابُّ وَكَثِیرٌ مِنَ النَّاسِ وَكَثِیرٌ حَقَّ عَلَیهِ الْعَذَابُ وَمَنْ یهِنِ اللَّهُ فَمَا لَهُ مِنْ مُكْرِمٍ إِنَّ اللَّهَ یفْعَلُ مَا یشَاءُ«18»

آیا ندیدی که تمام کسانی که در آسمانها و کسانی که در زمینند برای خدا سجده می‌کنند؟! و (همچنین) خورشید و ماه و ستارگان و کوه‌ها و درختان و جنبندگان، و بسیاری از مردم! اما بسیاری (ابا دارند، و) فرمان عذاب درباره آنان حتمی است؛ و هر کس را خدا خوار کند، کسی او را گرامی نخواهد داشت! خداوند هر کار را بخواهد (و صلاح بداند) انجام می‌دهد!

 

این ایه در خصوص سجود و تسبیح همگانی موجودات سخن به میان آورده است .و در قرآن تاکید شده است عبادت های چهارگانه تسبیح و حمد و نماز و سجود مخصوص انسان نیست بلکه دیگر موجودات حتی خورشید و ماه و ستارگان هم عبادت دارند ولی  ما درک نمی کنیم .

 

موجودات عالم دو گونه سجود دارند : تکوینی و تشریعی .

خضوع و خشوع و تسلیم بی قید و شرط در برابر نظام حاکم بر این جهان هستی سجود تکوینی است و شامل تمام موجودات و ذرات این جهان هستی است .حتی سلولهای بدن انسان کافر نیز تکوینا تسلیم امر خداست زیرا اگر اینگونه نبود چگونه می خواهند در قیامت شهادت دهند ؟!

 

دانشمندان امروزی اثبات کردند تمام ذرات دارای درک وشعور هستند اگر چه درک و شعور انان مانند انسانها نیست و به موازات درک و شعوری که دارند به تکالیف خود عمل می کنند .

ایه 44 سوره اسرا نیز در این خصوص سخن گفته است :تُسَبِّحُ لَهُ السَّمَاوَاتُ السَّبْعُ وَالْأَرْضُ وَمَنْ فِیهِنَّ وَإِنْ مِنْ شَیءٍ إِلَّا یسَبِّحُ بِحَمْدِهِ وَلَكِنْ لَا تَفْقَهُونَ تَسْبِیحَهُمْ إِنَّهُ كَانَ حَلِیمًا غَفُورًا

آسمانهای هفتگانه و زمین و کسانی که در آنها هستند، همه تسبیح او می‌گویند؛ و هر موجودی، تسبیح و حمد او می‌گوید؛ ولی شما تسبیح آنها را نمی‌فهمید؛ او بردبار و آمرزنده است.

 

چرا سجده فقط به یک دسته از موجودات اختصاص داده شده است ؟

در خصوص موجوداتی که فاقد شعور هستند فقط عبادت تکوینی مراد است اما در خصوص موجودات ذی شعور عبادت تشریعی منظور است .

 

إِنَّ الَّذِینَ كَفَرُوا وَیصُدُّونَ عَنْ سَبِیلِ اللَّهِ وَالْمَسْجِدِ الْحَرَامِ الَّذِی جَعَلْنَاهُ لِلنَّاسِ سَوَاءً الْعَاكِفُ فِیهِ وَالْبَادِ وَمَنْ یرِدْ فِیهِ بِإِلْحَادٍ بِظُلْمٍ نُذِقْهُ مِنْ عَذَابٍ أَلِیمٍ«25»

کسانی که کافر شدند، و مؤمنان را از راه خدا بازداشتند، و (همچنین) از مسجد الحرام، که آن را برای همه مردم، برابر قرار دادیم، چه کسانی که در آنجا زندگی می‌کنند یا از نقاط دور وارد می‌شوند (،مستحق عذابی دردناکند)؛ و هر کس بخواهد در این سرزمین از راه حق منحرف گردد و دست به ستم زند، ما از عذابی دردناک به او می‌چشانیم!

 

منظور سَوَاءً الْعَاكِفُ فِیهِ وَالْبَادِ : برخی از مفسرین گفته اند منظور این است همه مردم در مراسم عبادت در مسجد الحرام یکسان می باشند و کسی حق اذیت دیگری را ندارد .

بعضی گفتند : مردم نه تنها در مراسم عبادت در مسجد الحرام یکسان هستند بلکه در بهره مندی از زمین ها و امکانات اطراف مسجدالحرام همه یکسان هستند لذا برخی از فقها خرید و فروش زمین های اطراف مسجدالحرام را حرام اعلام کردند.

 

 

وَإِذْ بَوَّأْنَا لِإِبْرَاهِيمَ مَكَانَ الْبَيْتِ أَن لَّا تُشْرِكْ بِي شَيْئًا وَطَهِّرْ بَيْتِيَ لِلطَّائِفِينَ وَالْقَائِمِينَ وَالرُّكَّعِ السُّجُودِ ﴿۲۶﴾

چون براى ابراهيم جاى خانه را معين كرديم [بدو گفتيم] چيزى را با من شريك مگردان و خانه‏ام را براى طواف‏كنندگان و قيام‏كنندگان و ركوع‏كنندگان [و] سجده‏كنندگان پاكيزه دار (۲۶)

در برخی احادیث در ذیل این آیه  خداوند مکان خانه کعبه را که در زمان حضرت ادم ساخته بود و تقریبا محو شده بود به حضرت ابراهیم نشان داد و طوفانی وزید ومحل اصلی خانه بر حضرت ابراهیم علیه السلام نشان داده شد .ایشان با همراهی فررزندش اسماعیل ان را بنا کرد. (تفسیر منثور جاوید )

 

 

وَأَذِّن فِي النَّاسِ بِالْحَجِّ يَأْتُوكَ رِجَالًا وَعَلَى كُلِّ ضَامِرٍ يَأْتِينَ مِن كُلِّ فَجٍّ عَمِيقٍ ﴿۲۷﴾

و در ميان مردم براى [اداى] حج بانگ برآور تا [زايران] پياده و [سوار] بر هر شتر لاغرى

كه از هر راه دورى مى‏آيند به سوى تو روى آورند (۲۷)

حج بجا آورید چه پیاده یا سواره و اینکه حجاج پیاده را بر سواره مقدم کرده است به این دلیل است که رنج سفر بیشتری تحمل می کنند اجرشان نزد خدا بیشتر است .

" ضامر"  یعنی  "  حیوان لاغر"  این تعبیر اشاره به این دارد که راه به جهت مشقت و دوریش حیوانات را لاغر می کند وهشداری هم هست برای تحمل مشکلات این راه لذا باید حیوانات پر تحمل انتخاب شود .

 

لِیشْهَدُوا مَنَافِعَ لَهُمْ وَیذْكُرُوا اسْمَ اللَّهِ فِی أَیامٍ مَعْلُومَاتٍ عَلَى مَا رَزَقَهُمْ مِنْ بَهِیمَةِ الْأَنْعَامِ فَكُلُوا مِنْهَا وَأَطْعِمُوا الْبَائِسَ الْفَقِیرَ«28»
تا شاهد منافع گوناگون خویش (در این برنامه حیاتبخش) باشند؛ و در ایام معینی نام خدا را، بر چهارپایانی که به آنان داده است، (به هنگام قربانی‌کردن) ببرند؛ پس از گوشت آنها بخورید؛ و بینوای فقیر را نیز اطعام نمایید!

این ایه  در خصوص منافع حج صحبت می کند در این ایه منافع محدودیتی ندارد و تمام منافع را این ایه شامل هست .

و یک مورد از منفعت را گفته که از گوشت های قربانی را بخورند و افردا مسکین را اطعام کنند . از معصومین علیه السلام وارد شده است منظور از ایام معلومات منظور ایام تشریق است و مراد از نام بردن نام خدا همان ذکر نام خدا به هنگام ذبح قربانی است . علت تاکید هم این است که کفار و مشرکان قربانی ها را به نام بت ها قربانی می کردند اما خداوند می فرماید باید با نام خدا باشد .

 

حُنَفَاءَ لِلَّهِ غَیرَ مُشْرِكِینَ بِهِ وَمَنْ یشْرِكْ بِاللَّهِ فَكَأَنَّمَا خَرَّ مِنَ السَّمَاءِ فَتَخْطَفُهُ الطَّیرُ أَوْ تَهْوِی بِهِ الرِّیحُ فِی مَكَانٍ سَحِیقٍ«31»

(برنامه و مناسک حج را انجام دهید) در حالی که همگی خالص برای خدا باشد!هیچ گونه همتایی برای او قائل نشوید! و هر کس همتایی برای خدا قرار دهد، گویی از آسمان سقوب کرده، و پرندگان (در وسط هوا) او را می‌ربایند؛ و یا تندباد او را به جای دوردستی پرتاب می‌کند!

 

ایه 30 سوره حج تشبیه جالبی دارد : شرک به خداوند متعال موجب سقوط از اسمان توحید است . در این اسمان ستارگان می درخشند و ماه وخورشید می تابد خوشا بحال کسی که در این اسمان توحید اگر مانند خورشید و ماه نیست حداقل مانند ان ستاره درخشان است .اگر انسان از این اسمان توحید به زمین سقوط کند طعمه پرندگان لاشخور می شود . یعنی با دست برداشتن از این پایگاه مطمئن گرفتار هوس های سرکش خواهد شد .

اگر هم از دست لاشخور ها جان سلامت به دربرد گرفتار طوفان مرگ باری خواهد شد که او را در گو شه ای بر زمین خواهد کوبید . یعنی اگر از دست چنگالهای هوای نفس و شیطان فرار کند خود این طوفان نیز خود شیطان است .

بدون شک کسی که از آسمان سقوط می کند قدرت تصمیم گیری خود را از دست می دهد با هر سرعتی که به زمین نزدیک می شود به همان اندازه سرعت و شتابش به سوی نیستی بیشتر می شود .

نتیجه ایه این است کسی که پایگاه اسمانی توحید را از دست بدهد نمی تواند زمام سرنوشت خودر ا بدست بگیرد .تمام سرمایه های انسانی خود را از دست می دهد و به مصیبت هایی که روز به روز بیشتر خواهدشد مبتلا می شود و تشبیه ای بهتر از این در خصوص شرک نمی توان داشت.

۹۱/۱/۱۶