اعمال ما دو اثر دارد : یا مثبت یا منفی . قبل هر کاری باید در مورد ان فکر کنیم و جوانب امر را بسنجیم تا بتوانیم تصمیم درستی بگیریم که در این صورت ضررو زیانی نخواهیم دید.
در روایات ما به تعقل اشاره شده است از امام علی علیه السلام نقل شده است :
امیر مومنان عليه السلام می فرماید:
«انّما العقل فی التّجنّب من الاثم و النّظر فی العواقب والاخذ بالحزم»
خردمند بودن در این است که انسان از گناه دوری کند و در عاقبت کار دقت نماید و آینده نگر باشد (میزان الحکمه، ج ۶، ص ۴۰۶)
شخصی به رسول اکرم صلي الله عليه و آله عرض کرد: یا رسول الله مرا پند دهید، آن حضرت فرمود: اگر سفارشی به تو کنم آیا عمل خواهی کرد؟ عرض کرد: بلی، یا رسول الله، آن حضرت سه بار این سوال راتکرار نمود و او هر سه بار می گفت بلی، یا رسول الله، عمل خواهم کرد. آن حضرت فرمود:
«اوصیک: اذا هممت بامر فتدّبر عاقبته فان یک رشداً فامضه و ان یک غیّاً فانته عنه»
من به تو سفارش می کنم که هرگاه تصمیم به انجام کاری گرفتی، پایان آن را بیندیش. پس اگر دیدی درست و صلاح است انجام بده و اگر دیدی پایان خوبی ندارد انجام مده و از آن دوری کن. ( میزان الحکمه)
برای عاقبت اندیشی انسان باید :
۱- خشم خود را فرو برد .به همین جهت در روایات آمده است به هنگام خشم و غضب تصمیم گیری نکنید.
خداوند نیز می فرماید : الَّذِينَ ينْفِقُونَ فِي السَّرَّاءِ وَالضَّرَّاءِ وَالْكَاظِمِينَ الْغَيظَ وَالْعَافِينَ عَنِ النَّاسِ وَاللَّهُ يحِبُّ الْمُحْسِنِينَ(آل عمران/134)
همانها که در توانگري و تنگدستي، انفاق ميکنند؛ و خشم خود را فرو ميبرند؛ و از خطاي مردم درميگذرند؛ و خدا نيکوکاران را دوست دارد.
۲- در برابر افرادی که ما را خشمگین می کنند باید بزرگوارانه برخورد کنیم .
۳- بردبار بوده و سعه صدر داشته باشیم .
۴- وقتی قدرت داریم به ان سرمست نباشیم.
نقل شده ا ست حضرت ادم به فرزندش شیث وصیت کرد فرمودند هر وقت تصمیم به کاری گرفتی عاقبت ان کار را بسنج . حضرت فرمودند اگر من به عاقبت کارم اگاه بودم هرگز به این مصیبت ( خروج از بهشت )مبتلا نمی شدم .
استاد مبین