توَکّل در اسلام به معنی آن است که بندهٔ خدا، خدا را وکیل در امر خود قرار دهد. شخصی که بر خدا توکل کرده، کارهای خود را به خدا حواله کرده و از هر عامل دیگری در امور خود دوری می‌جویند. شخص توکل کننده را «متوکل» می‌نامند. شخص متوکل تنها به خدا وابسته‌است و او را اساس اعمال می‌داند.

 

 

در حدیثی رسول گرامی اسلام (صلى الله عليه و آله) از جبرئیل (عليه السلام) می پرسد: معنای توکل بر خدا چیست ؟

جبرئیل (عليه السلام) در پاسخ می گوید: «العلم بان المخلوق لایضر و لا ینفع و لا یعطی و لا یمنع و استعمال الیأس من الخلق؛ حقیقت توکل علم و آگاهی به این است که مخلوق نمی تواند زیانی برساند و نه سودی و نه چیزی ببخشد و نه از آن باز دارد، و نیز توکل مأیوس شدن از خلق است (یعنی همه چیز را از خدا و به فرمان او بداند. ( بحار، ج ۶۸ ص ۱۳۸، ح ۲۳ )

 

پيامبر اکرم صلّي الله عليه و آله گروهي را که کشت و کار نمي کردند، ديدند و فرمودند:
ما أنتم؟ قالوا: نحن المتوکلون، قال: لا، بل أنتم المتکلون؛
شما چه کاره‌اید؟ عرض کردند: ما توکل کنندگانیم. حضرت (به آن‌ها) فرمودند: نه، شما سر بارید. (۱۱/۲۱۷/۱۲۷۸۹ مستدرک الوسائل )

 

امیرالمؤمنین علیه السلام روزی از کنار گروهی عبور کرد و دید که آنان سالم و تندرست در گوشه ای از مسجد نشسته اند. امام فرمود: شما کیستید؟ 

گفتند: ما توکل کنندگان هستیم.
حضرت فرمود: بلکه شما خورندگان هستید [و از کمک مردم استفاده می کنید.] اگر متوکل هستید [بگویید] توکلتان شما را به کجا رسانیده است؟
گفتند:
اگر بیابیم می خوریم و اگر نیابیم صبر می کنیم. حضرت فرمود: نزد ما سگها هم چنین می کنند.

گفتند: پس ما چه کنیم؟

حضرت فرمود: آن گونه که ما عمل میکنیم. گفتند: شما چه می کنید؟
حضرت فرمود: هر گاه بیابیم می بخشیم و اگر نیابیم سپاس خدای را به جا می آوریم.(مستدرک الوسائل، ج ۷ ص ۱۲۱)